จิตวิทยาพัฒนาการ

จิตวิทยาพัฒนาการ

บทนำเกี่ยวกับจิตวิทยาพัฒนาการ

จิตวิทยาพัฒนาการ (Developmental psychology) เป็นสาขาหนึ่งของจิตวิทยาที่ศึกษาการเปลี่ยนแปลงของมนุษย์ตลอดช่วงอายุ ตั้งแต่อยู่ในครรภ์มารดา เกิด แก่ และตาย มุ่งศึกษาว่าบุคคลและแต่ละชั้นของกลุ่มบุคคลนั้นมีการพัฒนาทางจิตใจอย่างไร เป็นวิชาที่เกี่ยวข้องกับลักษณะพฤติกรรมที่จะอธิบาย

แนวคิดพื้นฐานของ จิตวิทยาพัฒนาการ

แนวคิดพื้นฐานของจิตวิทยาพัฒนาการ แบ่งออกเป็น 2 แนวคิดหลัก ได้แก่

  • แนวคิดเชิงพัฒนาการ (Developmental approach) มองว่าพัฒนาการของมนุษย์เป็นกระบวนการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง มีการเชื่อมโยงสัมพันธ์กันระหว่างพัฒนาการในแต่ละช่วงวัย
  • แนวคิดเชิงสาเหตุ (Causal approach) มองว่าพัฒนาการของมนุษย์เป็นผลมาจากปัจจัยต่างๆ ทั้งภายในและภายนอก เช่น ปัจจัยทางพันธุกรรม สิ่งแวดล้อม การเรียนรู้

พัฒนาการของมนุษย์

พัฒนาการของมนุษย์สามารถแบ่งออกเป็น 5 ขั้นตอน ดังนี้

  • ระยะก่อนคลอด (Prenatal period) เริ่มต้นตั้งแต่ปฏิสนธิ จนถึงการคลอด ทารกในครรภ์จะเจริญเติบโตและพัฒนาการตามลำดับ
  • ระยะวัยทารก (Infancy) เริ่มต้นตั้งแต่แรกเกิด จนถึงอายุประมาณ 2 ปี ทารกจะพัฒนาการด้านต่างๆ อย่างรวดเร็ว เช่น พัฒนาการด้านร่างกาย พัฒนาการด้านอารมณ์ พัฒนาการด้านสังคม
  • ระยะวัยเด็กตอนต้น (Early childhood) เริ่มต้นตั้งแต่อายุประมาณ 3 ปี จนถึงอายุประมาณ 6 ปี เด็กจะพัฒนาการด้านต่างๆ อย่างต่อเนื่อง เช่น พัฒนาการด้านภาษา พัฒนาการด้านความคิด พัฒนาการด้านสังคม
  • ระยะวัยเด็กตอนกลาง (Middle childhood) เริ่มต้นตั้งแต่อายุประมาณ 7 ปี จนถึงอายุประมาณ 12 ปี เด็กจะพัฒนาการด้านต่างๆ เข้าสู่ช่วงวัยที่มั่นคงมากขึ้น เช่น พัฒนาการด้านร่างกาย พัฒนาการด้านอารมณ์ พัฒนาการด้านสังคม
  • ระยะวัยรุ่น (Adolescence) เริ่มต้นตั้งแต่อายุประมาณ 13 ปี จนถึงอายุประมาณ 18 ปี วัยรุ่นจะพัฒนาการด้านต่างๆ อย่างก้าวกระโดด เช่น พัฒนาการด้านร่างกาย พัฒนาการด้านอารมณ์ พัฒนาการด้านเพศ พัฒนาการด้านสังคม

พัฒนาการด้านต่างๆ

พัฒนาการของมนุษย์สามารถแบ่งออกได้เป็น 5 ด้าน ดังนี้

  • พัฒนาการด้านร่างกาย (Physical development) หมายถึง การเปลี่ยนแปลงทางร่างกาย เช่น การเติบโต พัฒนาการของกล้ามเนื้อ พัฒนาการของประสาทสัมผัส
  • พัฒนาการด้านอารมณ์ (Emotional development) หมายถึง การเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ เช่น อารมณ์พื้นฐาน การควบคุมอารมณ์
  • พัฒนาการด้านสติปัญญา (Cognitive development) หมายถึง การเปลี่ยนแปลงทางความคิด เช่น การรับรู้ การแก้ปัญหา การเรียนรู้
  • พัฒนาการด้านสังคม (Social development) หมายถึง การเปลี่ยนแปลงทางสังคม เช่น ความสัมพันธ์กับผู้อื่น บทบาททางสังคม
  • พัฒนาการด้านบุคลิกภาพ (Personality development) หมายถึง การเปลี่ยนแปลงทางบุคลิกภาพ เช่น อัตลักษณ์ แรงจูงใจ

ปัจจัยที่มีผลต่อพัฒนาการ

ปัจจัยที่มีผลต่อพัฒนาการของมนุษย์ แบ่งออกเป็น 2 ปัจจัยหลัก ได้แก่

  • ปัจจัยภายใน (Internal factors) ได้แก่ ปัจจัยทางพันธุกรรม ปัจจัยด้านพัฒนาการทางสรีรวิทยา
  • ปัจจัยภายนอก (External factors) ได้แก่ ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม ปัจจัยด้านการเรียนรู้

การส่งเสริมพัฒนาการ

การส่งเสริมพัฒนาการของมนุษย์ สามารถทำได้โดยการสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมและสนับสนุนให้เด็กได้เรียนรู้และพัฒนาตามศักยภาพ ดังนี้

  • การส่งเสริมพัฒนาการด้านร่างกาย เน้นการส่งเสริมสุขภาพกายและสุขภาพจิต เช่น การให้เด็กได้รับสารอาหารที่เหมาะสม การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
  • การส่งเสริมพัฒนาการด้านอารมณ์ เน้นการส่งเสริมให้เด็กมีอารมณ์มั่นคง มีความสามารถในการควบคุมอารมณ์
  • การส่งเสริมพัฒนาการด้านสติปัญญา เน้นการให้เด็กได้เรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ท้าทายความสามารถ ฝึกทักษะการคิดวิเคราะห์
  • การส่งเสริมพัฒนาการด้านสังคม เน้นการส่งเสริมให้เด็กมีทักษะการเข้าสังคม รู้จักช่วยเหลือผู้อื่น
  • การส่งเสริมพัฒนาการด้านบุคลิกภาพ เน้นการส่งเสริมให้เด็กมีอัตลักษณ์ที่ชัดเจน รู้จักคุณค่าในตนเอง

สรุป

จิตวิทยาพัฒนาการเป็นศาสตร์ที่มีความสำคัญต่อการศึกษาพัฒนาการของมนุษย์ ช่วยให้เข้าใจถึงการเปลี่ยนแปลงของมนุษย์ในแต่ละช่วงวัย และสามารถนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ในการส่งเสริมพัฒนาการของมนุษย์ได้อย่างเหมาะสม

ติดตามข่าวสารเพิ่มเติมได้ที่ : http://psycho-book.com/